close
تبلیغات در اینترنت
خرید دامنه
مواد کنتراست زا در ام آر آی- MRI Contrast agent
loading...

انجمن پرتونگاران برتر ایران [ISPR]

MRI Contrast agent- مواد کنتراست زا در ام آر آی - مواد حاجب - MRI CONTRAST MEDIA- دوز مواد کنتراست زا در ام آر آی




آخرين مطالب






gholizade993 بازدید : 3609 زمان : نظرات ()

مواد کنتراست زا در ام آر آی

گردآوری: علی اکبر قلی زاده

       مواد حاجب در تصویر برداری پزشکی 

 

مواد حاجب در ام آر آی

ماده حاجب یا ماده کنتراست زا (Contrast agent) به ماده‌ای گویند که برای افزایش کنتراست در پرتونگاری در پزشکی و فیزیک پزشکی بکار می‌رود این مواد به روشهای گوناگون به قسمتهای مختلف بدن وارد می‌شوند تا کنتراست اعضای بدن را برای بررسی جزئیات تشریحی و فیزیولوژیک افزایش دهند.معادل انگليسي مواد حاجب، مواد كنتراست‌ مي‌باشد كه نسبت به كلمه مواد حاجب دامنه بيشتري را شامل شده و مواد حاجب شفاف و مواد حاجب در سونوگرافي و MRI را نيز شامل مي‌شودیادآوری می‌شود همه مواد كنتراست‌ مورد استفاده در رادیولوژی (مانند هوا)، حاجب اشعه ايكس نبوده و اصطلاح مواد حاجب در برگیرنده مفهوم مواد کنتراست نیست.

کل مواد حاجب به دو دسته خوراکی و تزریقی تقسیم می شوند.مواد حاجب تزریقی خود در تقسیم بندی های مختلف در دو دسته یونی و غیر یونی، با اسمولالیته بالا و پائین و یا در دو دسته مونومر یا دایمر قرار می گیرند

 

 

 

تراکم در بدن

در بدن انسان 4 نوع تراکم طبیعی وجود دارد. کنتراست بین آنها باعث نمایان شدن کناره اکثر اندام‌ها می‌شود. این چهار تراکم به ترتیب شدت عبارتند از:

تراکم استخوانی: تراکم این بافت زیاد است و در مقابل بافتهای دیگر بدن کنتراست کافی برای تصویرسازی کامل ایجاد می‌کند.

تراکم نسج نرمی یا آبی: تمام انساج نرم ، به جز بافت چربی ، و مایعات بدن تراکم متوسط دارند. اغلب ارگانهای داخلی بدن از بافت نرم تشکیل یافته‌اندتفکیک تصویر آنها از یکدیگر ممکن نیست مگر داخل آنها هوا یا گاز و یا بافت چربی باشد مانند معده و روده‌ها یا خارج آنها هوا یا نسج چربی باشد مانند کبد ، کلیه‌ها و قلب.

تراکم نسج چربی: این بافت روشن‌تر از سایر بافتهای نرم بوده و در بین بافتهای نرم دیگر خطوط روشن ایجاد می‌کند. و بوسیله این نوارهای روشن حدود بعضی از ارگانها را در عکس ساده می‌بینیم مانند دیده شدن حدود کلیه در رادیوگرام ساده شکم به سبب روشنائی چربی پشت صفاقی.

تراکم گازیگاز معده ، روده‌ها ، حلق ، حنجره و ریه‌ها اشعه زیادی از خود عبور داده و فیلم را سیاه و روشنائی رادیولوژیک درست می‌کند.

با توجه به تراکم های موجود در بدن  برخی بافت ها دارای تفاوت جذب اشعه کمی هستند به همین خاطراز مواد کنتراست زا برای تمایز تصویرآنها استفاده می شود

ماهیت مواد

ماهیت شیمیایی یک ماده کنتراست در ارتباطی تنگاتنک با نوع ارگان مورد نظر می‌باشد مثلا در آزمون پرتونگاری از سیستم عروقی از مواد حاجب محلول در اب استفاده می‌شود. عدم ایجاد تحریک و مطلقا بی ضرر بودن ماده کنتراست هنگامی که در تماس با بافتهای بدن قرار می‌گیرند از مهترین خصوصیات ماده حاجب می‌باشد. بطور مثال سرب دارای عدد اتمی موثر بالاتری نسبت به ید و باریم می‌باشد ولی این ماده به علت ایجاد مسمومیت در بافتهای بدن نمی‌تواند به عنوان یک ماده کنتراست مثبت بکار گرفته شود هر چند که میزان جذب اشعه آن به مراتب از ید و باریم بیشتر است و کنتراست بیشتری را سبب می‌شود.

مواد ترکیبی مواد کنتراست باید کاملا پایدار بوده به طوری که اجزا آن در ارگانهای مختلف بدن از هم جدا نشود و سم آزاد نکند و یا قبل از استفاده تغییر نکند مثلا ید و باریم هیچ گاه به تنهایی استفاده     نمی شوند. مهمترین مسئله‌ای که به هنگام به کارگیری مواد حاجب در آزمونهای مختلف پرتونگاری مورد توجه فرا می‌گیرد. چگونگی انتخاب شرایط مناسب در رابطه با این مواد می‌باشد.

- انواع مواد حاجب یددار موجود در بازار ایران

اوروگرافين 76% : (370 mgI/cc) (هر آمپول  20 سی‌سی آن ، 4/7 گرم يد دارد)

اوروگرافین 60% : (280 mgI/cc)

گاستروگرافین: (mgI/cc 370)

امنی‌پاک 240 : (240 mgI/cc)

امنی‌پاک 300 : (300 mgI/cc)

ایوپاک 240 : (240 mgI/cc)

ايوپاك 300 : (300 mgI/cc)

ويزي‌پاك 320 : (320 mgI/cc)

اولتراويست 300 : (300 mgI/cc)

این مواد در modalitieهای مختلف با توجه به عضو مورد نظر استفاده می شودو با توجه به عواملی مثل سن بیمار،جنس، عضو مورد نظر و... دوزشان متفاوت می باشد.

 


مواد حاجب در ام آر آی:

مواد حاجب در ام آر آی با تغییر در زمان آسایش مولکول آب و کوتاه ترشدن زمان آسایش T1 و T2 باعث Enhance شدن ضایعه می شوند.

مواد حاجب در ام آر آی به دو دسته پارامغناطیس و سوپرامغناطیس تقسیم می شوند.

1-     مواد پارامغناطیس برپایه گادولونیوم ساخته شده اند؛که خود به دو دسته رده بندی می شوند.

 الف: آنهایی اثرات NSF دارند مانند : Optimark,Magnevist,Omniscan

ب‌-     آنهایی که NSF در آنها دیده نشده است: Prohance,Moltihance,Dotarem,Gadovist  

 

2-     مواد سوپرامغناطیس:حاوی آهن هستند که  زمان آسایش پروتون های هیدروژن مجاور را کاهش می دهند.ماده حاجب مربوطه Fridex tm نام دارد. برای کبد از مواد حاجب آهن داربه نام MANGAFODIR استفاده می شود که توسط سیستم رتیکولواندوتلیال به دام افتاده و باعث کاهش شدت سیگنال T2 شده ودر نتیجه تومور آن ناحیه افزایش سیگنال خواهد داشت. Fridex رایج ترین اکسید آهن در ام آرآی به همراه دکستران است،که بیشترین جذب آن در کبد و طحال اتفاق می افتد ونیمه عمرآن در رگ 15 دقیقه است.

 

ماده حاجب دیگری که خاصیت پارامغناطیس دارد وحاوی منگنزاست، Tesla scan نام دارد که میل چسبندگی با سلول های کبدی دارد و در تشخیص سرطان های دارای هپاتوسیت دار کاربرد دارد.

 

 

 

نکات مهم مربوط به استفاده از ماده حاجب:

-رعایت قانون h4(Have in، Head up،Hydration،History)

-استریل بودن همه مراحل

-  ماده حاجب تزریقی محلول آبکی،استریل، شفاف ، بی رنگ تا حدی زرد و بی بو است.بنابراین باید با دید مستقیم، به منظور بررسی رسوبات و تغییر رنگ آن قبل از تجویز کنترل گردد، اگر رسوبات وتغییر رنگ قابل توجهی وجود داشت ، نباید استفاده شود.

- ترکیب حجم و غلظت برای استفاده، باید به دقت و بطور فردی بر اساس فاکتورهایی نظیر:سن،وزن بیمار،اندازه رگ و سرعت جریان خون در رگ و عملکرد کلیه مورد محاسبه قرار گیرد.

موادحاجب  بدلیل تداخل داروئی و ناسازگاری شیمیایی  نباید با سایر داروهای تزریقی مخلوط شده یا در راههای تجویزی داخل وریدی حاوی داروها، محلول ها یا ترکیبات مغذی خاص تجویزگردند.

-باید قبل از انجام آزمون، به بیمار نحوه انجام پروسیجر توضیح داده شود،این کار به منظور حفظ آرامش و خونسردی بیمار می باشد.

-برگه رضایت عمل مبنی برانجام پروسیجر وخطرات احتمالی ناشی از انجام آن باید توسط بیمار و همراهان درجه یک قبل از انجام آزمون، تکمیل شده و امضا و ممهور به اثر انگشت شود.

-در مواردی که بیمار باردار است،انجام آزمون باید حدالمقدور به بعد موکول شود یا  پروسیجرهایی که نیاز به اشعه و ماده حاجب ندارند،جایگزین آن گردند.

-بیماران باید ازنظرسابقه حساسیت داروئی،موادغذایی وبیماریهایی خاص باید مورد غربالگری قرار گیرند. در بیمارانی که سابقه حساسیت به دارو ویا بیماری خاص دارند،احتمال وقوع واکنش ناخواسته ناشی از تزریق ماده حاجب بیشتر

-چک کردن آزمایشات بیمار مانند Cr ، PT، PTT ، BUNو INR وسایر فاکتورهای خونی الزامیست.

-باقی ماندن آنژیوکت(باز بودن رگ) وکنترل محل تزریق حداقل تا نیم ساعت پس از آزمون، از جمله نکاتی است که باید رعایت شود،چون زمان وقوع حساسیت از بدو تزریق تا 40 دقیقه پس از تزریق است،گرچه در برخی منابع تا 48 ساعت بعد از تزریق واکنش ماده حاجب گزارش شده است.

و...

 

 

ارسال نظر برای این مطلب

نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B /:) :S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟ [حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتیرفرش کد امنیتی
اطلاعات کاربری
نام کاربری :
رمز عبور :
  • فراموشی رمز عبور؟
  • آمار سایت
  • افراد آنلاین : 3
  • تعداد اعضا : 515
  • بازدید روز : 564
  • گوگل امروز : 93
  • بازدید هفته : 1,671
  • بازدید ماه : 10,803
  • بازدید سال : 101,655
  • بازدید کلی : 731,822